فرهنگی اجتماعی

آگاهی از سبک زندگی، حلقه ی مفقوده اقتصاد مقاومتی با تاکید بر الگو و ملی گرایی مصرفی – قسمت اول

یاداشت پیش رو قسمت اول از مقاله با موضوع چگونگی آگاهی از سبک زندگی، در تحقق اقتصاد مقاومتی به قلم خانم فاطمه خادم شیرازی استاد دانشگاه است که به بیان تعاریف و مفهوم اصطلاحات کلمات کلیدی این مقاله می پردازد.

۲۷ تیر ۱۳۹۷ ۱۲:۲۳

مقدمه

سبک، عنصری مرئی در دنیایی از نمادها است که از دیگران دعوت می شود تا آن را مطالعه کنند. سبک های زندگی به طور خلاصه ریشه در چیزی دارند که بیریک آن را نمادگرایی ظاهری می نامد. سبک ها، هویت خویش را ابراز داشته و اظهاراتی را در مورد فضای اجتماعی و فرهنگی خود بیان می کنند. سبک زندگی، سبکی فردی نیست بلکه نوعی اقدام جمعی است که مورد توافق قرار گرفته است. (وبر،۱۳۸۲ : ۲۲-۲۱۵) سبک زندگی را می توان الگوهایی از کنش دانست که تمیز دهنده افراد جامعه است. (چانی ,۱۹۸۴: ۱۷۲) در دهه اخیر بدون سبک زندگی و هویت اجتماعی یعنی بدون چارچوب های مشخصی که شباهت ها و تفاوت ها را آشکار می سازد، افراد یک جامعه امکان برقراری ارتباطی معنادار و پایدار میان خود نخواهند داشت.

مصرف محل بروز سبک های متعدد زندگی است. لیزر (۱۹۶۳) سبک زندگی را بر اساس الگوی خرید کالا تعریف کرد: سبک زندگی دال بر شیوه زندگی متمایز جامعه با گروه اجتماعی است. شیوه ای که بدان طریق مصرف کننده خرید می کند و شیوه ای که بدان طریق کالای خریداری شده مصرف می شود. این شیوه بازتاب کننده سبک زندگی مصرف کننده در جامعه است. ( فاضلی ۶۸:۱۳۸۲)

فرهنگ مصرف گرایی موج فراگیرو همگون‌سازی است که تأثیرات شگرفی بر تمام عرصه‌های حیات فردی و اجتماعی انسان بر جا می‌نهد. یکی از مهم ترین مشخصه‌های جهانی شدن در عرصه فرهنگی، گسترش و جهانگیر شدن فرهنگ مصرفی سرمایه‌داری است. جهانی شدن فرهنگ مصرف گرایی، نقش مرزآفرین فرهنگ را به حداقل رسانده و ادغام گرایی را تقویت و تعمیق می‌بخشد.

مصرف گرایی به هیچ حوزه‌ای محدود نمی‌شود و همه زوایای زندگی اجتماعی را در بر می‌گیرد. اسکلیر بر این اعتقاد است که این موج فراگیر و عظیم، فرهنگ‌های مقاومت و اعتراض را هم تحلیل می‌برد و در خود ادغام می‌کند. وی همچنین بر این اعتقاد است که این نوع فرهنگ هم چون همیشه، سوختی است که موتور نظام استعمار سرمایه‌داری جهانی را به راه‌می‌اندازد و راکب آن طبقه سرمایه‌داری فراملی است و وسیله نقلیه، شرکت‌های فراملی قدرقدرت هستند. (اسکلیر، ۱۳۷۴ : ۲ـ۶۰).

اقتصاد جدید طالب دنیای اجتماعی است که درآن مردم به همان اندازه که بر اساس ظرفیتشان در تولید ارزیابی می شوند بر حسب ظرفیتشان در مصرف نیز ارزیابی خواهند شد؛ و اقتصاد نوین، اخلاق زاهدانه تولید و انباشت را به نفع اخلاق لذت جویانه مصرف نفی می کند. مصرف اصلی ترین عنصر دنیای اجتماعی مدرن است و وابسته به عوامل اقتصادی است. (بوردیا،۱۹۸۴ :۹۵)

آگاهی حقیقتی ذهنی است که در نتیجه پویش های ذهنی بشر از راه احساس به دست می آید.( ادیانی،۱۳۸۱ :۱۰) و دنیای اجتماعی انسان را می سازد. تغییردرآگاهی، سبب تغییر نگرش افراد نسبت به مسائل اجتماعی و فرهنگی می شود و با تغییر رفتار و جهان بینی فرد زمینه برای تغییر سبک زندگی فراهم می شود.

مهم ترین بخش سبک زندگی نوع آگاهی و نگرش، احساس، رفتار و باورها و ارزش های فردی و اعتقادی را شامل می گردد. از آنجایی که جامعه ما بر نظام دینی و ارزشی تکیه دارد، حفظ سبک زندگی و پای بندی به آن مهم ترین عامل در حفظ فرهنگ و ارزش های اعتقادی قلمداد می شود. لذا مقام معظم رهبری با توجه به سبک زندگی دینی مردم ایران، ” اقتصاد مقاومتى” را معرفی می نمایند. ایشان معتقدند مهم ترین کار ” اقتصاد مقاومتى” پاکسازی فرهنگی و اصلاح فرهنگ اقتصادی است. باید توجه داشت که اقتصاد مقاومتی در شرایطی معنا پیدا می کند که جنگی وجود داشته باشد و در برابر جنگ اقتصادی و همچنین جنگ نرم دشمن است که اقتصاد‌ مقاومتی معنا پیدا می کند. لذا برای نهادینه کردن فرهنگ اقتصاد مقاومتی در جامعه نیز قبل از هر چیز باید شاخص ها و مولفه های سبک زندگی مبتنی بر اقتصاد مقاومتی را روشن نمود. نزدیک ترین مفهوم به سبک زندگی در اقتصاد را می توان مصرف و الگوی آن و ملی گرایی مصرفی معرفی کرد. این مقاله درصدد است تا به این سوال پاسخ دهد که آگاهی از سبک زندگی چه ارتباطی با اقتصاد مقاومتی دارد؟ و ملی گرایی مصرفی، به عنوان یکى از ارکان اقتصاد مقاومتى چه نقشی در استقلال اقتصادی دارد؟

آگاهی

فرهنگ فارسی عمید آگاهی را چنین تعریف کرده است: اطلاع، خبر، حالت آگاه بودن، هوشیاری و آگهی(عمید،۱۳۶۲ : ۵۸) دهخدا برای واژه آگاهی معنای آگه، مطلع، با خبر، مخبر، خبردار، و مستحضر را بر شمرده است.(دهخدا،۱۳۶۵ :۱۴۸) فرهنگ معین آگاهی به معنای خبر، اطلاع علم، معرفت و عرفان گرفته است. (معین، ۱۳۷۱: ۷۷) به عبارت دیگر، آگاهی حقیقتی ذهنی است که در نتیجه پویش های ذهنی بشر از راه احساس به دست می آید؛ ( ادیانی،۱۳۸۱: ۱۰) و دنیای اجتماعی انسان را می سازد.

اقتصاد مقاومتی

برای مفهوم اقتصاد مقاومتی، تعاریف متفاوتی ارائه شده است که هر کدام از جنبه‌ای به این موضوع نگاه کرده‌اند. در این میان، تعریف جامع و کامل از اقتصاد مقاومتی را خود رهبری ارائه داده‌اند. ایشان در دیدار با دانشجویان فرموده‌اند: «اقتصاد مقاومتی اقتصادی است که برای یک ملت، حتی در شرایط فشار و تحریم، زمینه‌ی رشد و شکوفایی را فراهم می‌کند.». ( مقام معظم رهبری ۱۵/شهریور/۱۳۹۱)

بنابراین اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاست‌های کلان سیاسی و امنیتی نظام اسلامی و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی شکل بگیرد تا بتواند در برابر ضربات اقتصادی تحریم‌ها و توطئه‌‌های گوناگون اقتصادی نظام استکبار مقاومت کرده و توسعه و پیشرفت خود را ادامه دهد و روند رو به رشد همه جانبه خود را در ابعاد ملی، منطقه‌ای و جهانی حفظ کند. اقتصاد مقاومتی رابطه نزدیکی با انسجام ملی دارد. منظور از اقتصاد مقاومتی واقعی یک اقتصاد مقاومتی فعال و پویاست نه یک اقتصاد منفعل و بسته به طوری که کشور ضمن مقاومت در مقابل موانع و ناملایمات مسیر خود، روند پیشرفت پایدار خود را حفظ کند(عسگری،۱۳۹۱: ۱)

مصرف و الگوی مصرف

مصرف ماده و مفهوم آن لغتی عربی است؛ که در زبان فارسی به معنای «هزینه» و در انگلیسی cost, consume گفته می‌شود. مصرف‌کردن در معنای عادی آن یعنی استفاده درست و به ‌اندازه از منابع طبیعی برای زنده‌ماندن و زندگی‌کردن و به تعبیر دیگر، مصرف عبارت است از استفاده از منابع برای رفع نیازهای طبیعی..(قدیری اصلی،۱۳۷۹: ۲۷۴)

در معنای کلی شامل همه انواع فعالیت های غیر کاری و غیرتولیدی است و به فرایندی اشاره دارد که در آن کالاهای مادی و خدمات برای ارضای نیازها به کار گرفته می شوند صحبت کردن از الگو نیز به معنای جست جوی نوعی نظم در پدیده های پراکنده و منفرد است. (عبداللهی و مرادی،۱۳۸۹: ۱۵)

مصرف محل بروز سبک های متعدد زندگی است. لیزر در سال ۱۹۶۳ سبک زندگی را بر اساس الگوی خرید کالا تعریف میکند. شیوه ای که بدان طریق مصرف کننده خرید می کند و شیوه ای که بدان طریق کالای خریداری شده مصرف می شود. این شیوه بازتاب کننده سبک زندگی مصرف کننده در جامعه است. ( فاضلی، ۶۸:۱۳۸۲)

ملی‌گرایی مصرفی

مفهوم ملی‌گرایی مصرفی برای اندازه‌گیری ادراکات و احساسات فردی مصرف‌کننده که با محصولات ارائه‌شده از کشورهای خارجی مربوط باشد، طراحی شده‌ است. این مفهوم برای نشان دادن اعتقادات مصرف‌کنندگان به برتری محصولات کشور خودشان است. این ادراک بطور مسلم فرض شده است و از ملاحظات اقتصادی و عملکردیِ صرف، پای را فراتر نهاده و در عوض مبتنی بر یک پایه اصیل‌تر که ریشه در اخلاق دارد. بطوری که ملی‌گرایی مصرفی در نظر دارد تا مفهومی را ضبط کند که برخی مصرف‌کنندگان اعتقاد دارند که خرید محصولات خارجی به نحوی غلط است چرا که به اقتصاد داخلی ضربه می‌زند، موجب از دست دادن شغل‌ها شده و بطور خلاصه از این منظر که آشکارا ضد وطن‌پرستی است. (شیمپ، ۱۹۸۴: ۲۸۵-۲۹۰)

سبک زندگی

سبک‌های زندگی الگوهایی از کنش هستند که افراد را از یکدیگر متمایز می‌نمایند و کمک می‌کنند تا آنچه را مردم انجام می‌دهند و چرایی و معنای آن را، که برای آن‌ها و دیگران دارد، درک شود. (چانی،۱۹۹۶: ۱) فاضلی سبک زندگی را طیف رفتاری ای که اصلی انسجام بخش بر آن حاکم است و عرصه ای از زندگی را تحت پوشش دارد و در میان گروهی از افراد جامعه قابل مشاهده است و الزاماً برای همگان قابل تشخیص نیست معرفی و آن را، زائیده انتخاب های مردم در میان محدودیت های ساختاری شان می داند. (فاضلی، ۱۳۸۷: ۳۹) سبک های زندگی به عنوان رابط بین ویژگی های فردی اعم از ارزش ها، نگرش ها، منابع و سلیقه ها از یک طرف و الگوهای کنش از طرف دیگر درک می شوند. (رضوی زاده،۱۳۸۶ :۱۲) بوردیو همچنین نظریه ای منسجم درباره شکل گیری سبک های زندگی ارائه کرده است. شرایط عینی زندگی و موقعیت فرد در ساختار اجتماعی به تولید منش خاصی منجر می شود. (بوردیو، ۱۹۸۴: ۱۵)

 

ادامه دارد….

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.