راهبرد ملی -|- nationalstrategy

رمزپول و رمزارز – وجه رایج آینده

مقدمه:

روند تکامل دادوستد بین افراد در زندگی اجتماعی انسان‌‏ها، از تبادل کالا به کالا، ضرب انواع سکه، پول کاغذی، پول الکترونیکی عبور کرد و امروز به رمزارز (رمزپول) رسید. هر یک از این فناوری‏ها، تأثیر شگرفی در سهولت دادوستد و تجارت داشتند. در واقع اصل تبادل همچنان کالا با کالا است و انواع پول نقش واسطه و تسهیل‌کنندگی دارند. اختراع پول کاغذی نقطه عطفی در مفهوم اعتبار پول شکل داد، تا قبل از آن ارزش سکه‏‌ها به جنس و وزن آن‌ها بستگی داشت و درواقع خود سکه‏‌ها نوعی کالای باارزش محسوب می‏‌شدند، ولی پول کاغذی ارزش ذاتی نداشت بلکه ارزش آن به اعتبار صادرکننده و پذیرش آن در جامعه برمی‏‌گشت.

پول کاغذی چالش‏‌هایی همچون هزینه چاپ، تورم، تقلب و جعل، منقضی شدن تاریخ اعتبار و عدم دوام فیزیکی را با خود همراه داشت، بااین‌وجود به‌واسطه حجم و وزن کم نسبت به ارزش اعتباری خود و تسهیل در تبادلات، از حدود 200 سال پیش تاکنون در کنار مسکوکات همچنان در جهان رایج است.

با رایج شدن تبادلات الکترونیکی در بانک‏‌ها، مشکلات کلان و پنهان پول الکترونیک بروز نمود، یکی از این مشکلات آسان شدن خلق پول و دست‌کاری در حساب‏‌ها است.

به نظر می‏رسد برای رفع مشکلات پول الکترونیک، رمزارز ابداع شد، پیش‏‌بینی می‏‌شود، در آینده اسکناس جای خود را به رمزارز بدهد و به حداقل نقش خود در تجارت جهانی و دادو ستد روزمره برسد.

بیان مسئله

برای رسیدن به فلسفه اختراع رمزارزها لازم است مروری بر تعریف پول و سیر تاریخی آن داشته باشیم.

تعاریف پول تا قبل از اسکناس

تعارف دیگری هم وجود دارد که اینجا از ذکر آن‌ها صرف‌نظر می‏‌کنیم ولی تعریف جدیدی که می‌‏توان ارائه داد، این است که پول مسکوک هم نوعی کالا است، با سه ویژگی ذیل:

پول کالایی است با حجم و وزن کمتر و قابل خرد کردن به ابعاد و اجزا برای معادل‌سازی با سایر کالاها

سیر تاریخی انواع پول و مشکلات مربوطه

پول کاغذی و نقطه عطف ارزش

پشتوانه برای پول

بعد از رواج پول کاغذی در کشورهای دنیا، پدیده تورم ناشی از چاپ بیش‌ازحد اسکناس، موجب بروز بحران‏‌های اقتصادی زیادی در گوشه و کنار جهان گردید، نمونه بارز آن در کشور آلمان در زمان جنگ جهانی دوم بود که قیمت یک پرس غذا هنگام ورود به رستوران با هنگام خروج از آن متفاوت بود و اسکناس‌‏ها با کیسه‏‌های بزرگ جابجا می‏‌شدند.

در اواخر جنگ جهانی دوم، کشورهای آمریکا، اروپای غربی، ژاپن و استرالیا در شهر برتون وودز[2] واشنگتن کنفرانسی برگزار کردند و متعهد شدند برای ساماندهی به ارزش پول کاغذی، ذخیره‏ی طلا را پشتوانه برای تضمین ارزش اعتباری پول کاغذی قرار دهند. در این کنفرانس آمریکا متعهد شد به ازای هر 35 دلار یک انس طلا، یعنی حدود یک گرم برای هر دلار،  پشتوانه قرار دهد. و این پشتوانه تضمینی شد برای رواج دلار در جهان.

در سال 1971 نیکسون رئیس‌جمهور وقت آمریکا به‌طور یک‌طرفه از این معاهده خارج شد تا چاپ دلار بیشتر، با محدودیت مواجه نشود. بدون آنکه ارزش ذاتی و یا همان پشتوانه طلا برای آن وجود داشته باشد و ارزش اعتباری را جایگزین آن نمود.

اقدام دیگری که آمریکا یک سال قبل از خروج از معاهده برتون‏وودز برای حفظ ارزش دلار و وابسته نگه‌داشتن کشورها به آن انجام داد، توافق پترودلار با اوپک بود؛ پترودلار توافقی بود که بین کشورهای صادرکننده نفت موسوم به اوپک در رأس آن‌ها پادشاهان ایران و عربستان انجام شد. کشورهای عضو اوپک دانسته یا نادانسته این امتیاز بزرگ و را به آمریکا دادند که درازای صادرات نفت به کشورهای جهان به جای ارز خودشان، دلار آمریکا طلب کنند!! با این اقدام آمریکا زمینه خروج از معاهده برتون وودز را فراهم نمود و مانع کاسته دن از اعتبار دلار شد.

بعد از خروج آمریکا از این معاهده، به‌تدریج کسری تجاری آمریکا افزایش یافت و تاکنون ادامه دارد، این به این معنی است که آمریکا برای واردات کالا از خارج نیاز به صادرات و ارز خارجی ندارد، با صرف یک سنت، یک برگ اسکناس 100 دلاری چاپ می‏کند و معادل 100 دلار هر چه لازم دارد وارد می‏کند، به دیگر سخن بعدازآنکه دلار آمریکا به ارز جهان روا یا جهان پذیر تبدیل شد، این کشور در کنار صادرات دیگر کالاها، به صادرات کاغذ چاپ‌شده به شکل اسکناس با سود 10000 برابری روی آورد، هزینه چاپ یک برگ صددلاری یک سنت و ارزش صادراتی آن صد دلار یعنی ده هزار برابر، ظاهر امر کسری تجاری است ولی در باطن اخذ مالیات مخفی از تمام جهان برای رشد و توسعه غرب و در رأس آن آمریکا رقم می‏خورد. این حقه‏ای بود که اقتصاد آمریکا را برای ده‏ها سال اقتصاد اول جهان نمود و دیگر کشورها را جا گذاشت و بلوک شرق نتوانست با آن در اقتصاد رقابت کند. در حقیقت هیچ‌کس نمی‏توانست با چنین تجارت پرسودی رقابت کند.

به‌تدریج کشورها دریافتند که با پذیرش دلار و یا هر ارز خارجی دیگر به‌عنوان ارز مرجع جهانی چه کلاه گشادی سرشان می‌‏رود، لذا تلاش‏‌هایی برای رهایی از این وابستگی، تشکیل سازمان بریکس و پیمان‏‌های دوجانبه ارزی را در دستور کار قرار دادند. به‌این‌ترتیب بعد از پنجاه سال پذیرش دلار آمریکا به‌عنوان ارز جهانی به چالش کشیده شد.

این کار آمریکا را بسیار آشفته کرد و متقابلاً تلاش‏های مقابله‏‌ای و تهدیدآمیزی را به کار بسته است تا بتواند اقتصاد آمریکا، فرار از پرداخت بدهی 37 تریلیون دلاری و در رأس آن اعتبار و سلطه پیشین دلار را تداوم بخشد، ازجمله این اقدامات:

همچنین کشورها به‌تدریج دریافتند که رعایت اصل وجود پشتوانه برای چاپ پول، محدودکننده اجرای سیاست‌‏های مالی و پولی توسعه محور خواهد بود و  عملاً غیرممکن است.

برای مثال اگر ایران بخواهد برای میزان نقدینگی کشور در سال 1404 که حدود 11000 همت است، ذخیره طلا به‌عنوان پشتوانه داشته باشد، باید معادل 1300 تن طلای 24عیار در خزانه داشته باشد. درصورتی‌ که کل طلای استخراج‌شده در جهان معادل 244،000 تن است.

دلایل حذف پشتوانه طلا برای اسکناس

به‌این‌ترتیب سیاست پشتوانه برای چاپ اسکناس در بیشتر کشورها کنار گذاشته شد و به ارزش اعتباری آن معادل تولید ناخالص ملی هر کشور اکتفا شد که نتیجه آن داشتن تورم صفر که معیاری عادلانه است.

پول الکترونیکی و پیامدهای آن

بعد از گسترش ارتباطات دیجیتال و بانکداری الکترونیکی، کارت‌‏های الکترونیکی جای اسکناس را گرفت و به‌جای دست‌به‌دست شدن اسکناس این اعداد و ارقام هستند که به‌طور برخط و شبکه‏ای در ستون‏‌های دفاتر حسابداری بانک‏‌ها و حساب‏‌های افراد حقوقی و حقیقی جابجا می‌‏شود. در حال حاضر کمتر از 3% نقدینگی ایران مسکوکات و اسکناس است الباقی به شکل اعداد رقومی ثبت‌شده در حساب‏‌های بانکی در گردش هستند.

پیامدهای مثبت پول الکترونیکی

 

پیامدهای منفی پول الکترونیکی

 

 رمزپول رافع  مشکلات رواج پول الکترونیکی

رمزارز مبتنی بر فناوری زنجیره پروندک‌‏ها[3] (بلاک‌چین)

پس از رواج تبادل اقتصاد دیجیتال و کارت‏‌های بانکی الکترونیکی و کاهش شدید حجم نقدینگی به شکل اسکناس و مسکوکات، خلق نقدینگی از چاپ اسکناس و ضرب سکه در ضرابخانه‏‌های بانک مرکزی، به زدن چند کلید در صفحه‌کلید رایانه‌‏ها و درج عدد در ستون ترازنامه‏‌ها تبدیل شد.

به‌تدریج چاپ پول کاغذی به حداقل رسید و اضافه کردن اعداد در کامپیوتر جای آن را گرفته است. این موضوع نظارت بانک مرکزی بر تولید نقدینگی بانک‌ها با مشکل مواجه شد، برای این امر لازم است بانک مرکزی به شبکه داخلی بانک‏‌ها متصل و دسترسی سطح بالا داشته باشد، تا تحقق این امکان، پیش‌خوری منابع رواج یافت و خود را به شکل نا ترازی ترازنامه‏‌ها در بانک‌‏ها نشان داد.

آیا این سؤال برای شما پیش نیامده است که:

چرا تبلیغ بانک‌ها برای جلب سپرده‌ها نسبت به قبل به‌طور معنی‌داری کم شده است؟

معضل رهاشدگی تولید صفحه‏‌کلیدی پول، مدیران بانک‏‌های مرکزی و کارشناسان جهانی این حوزه را به این داشت تا برای حل و ایجاد سازوکاری برای کنترل افزایش بی‏رویه نقدینگی دیجیتالی، راه چاره‏ای پیدا کنند. حل این مسئله‏ میان‌رشته‌ای به تلاش متخصصان امور مالی، حسابداری، حسابرسی، رمزنگاری، شبکه‏‌های ارتباطی نیاز داشت و نهایتاً با همکاری و تلاش متخصصان چند رشته به‌ظاهر نامربوط،  فناوری زنجیره‏ پرونده‌‏ها در دفاتر توزیع‌شده در بستر شبکه با ساختار ارتباطی دوبه‌دو (P2P) روشی کارآمد برای حل این مشکل معرفی شد.

فناوری زنجیره پروند‌ه‌ها:

فناوری زنجیره پرونده‌‏ها و دفاتر توزیع‌شده[4]  که نوعی پلمپ دفاتر به شیوه دیجیتال و رمزنگاری محسوب می‌‏شود، برای جلوگیری از دست بردن‏‌های غیرمجاز در اطلاعات اعداد و ارقام تراکنش‌‏های مالی با تعامل متخصصان حسابداری، شبکه و رمزنگاری اختراع شد. در این فناوری فرآیند اخذ درخواست، تائید و ثبت هر تغییر و یا تراکنش در دفاتر کل، طوری طراحی‌شده است که باوجود مشارکت تمام گره‏‌ها[5] یا بخش اعظمی از شبکه، مدت‌زمان طولانی (مثلاً به‌طور متوسط ده دقیقه)  زمان نیاز داشته باشد. بنابراین در طول شبانه‌‏روز تنها 144 بار و با آگاهی و نظارت گره‏‌های شبکه، در دفتر کل ثبت انجام می‌‏شود. به‌این‌ترتیب هیچ گره‌‏ای به‌تنهایی نمی‌‏تواند، تراکنشی در دفتر ثبت نماید و امکان جعل و تقلب تقریباً غیرممکن می‏‌گردد. مگر با تبانی بیش از نیمی از اعضای شبکه که در سطح جهان یا کشور پراکنده‏‌اند و یکدیگر را نمی‏‌شناسند، که عملاً غیرممکن است.

نهان کی ماند آن رازی کزو  سازند محفل‏‌ها

بپذیریم استفاده از این فناوری در حسابداری بانک‏‌ها و مؤسسات مالی بزرگ، با توجه به پیچیدگی‏‌های ریاضیات رمزنگاری و نیاز به جلب اطمینان صاحبان سرمایه و ثروتمندان بدون گذراندن دوره‏ی آزمایشی دارای مخاطرات بزرگی است، بنابراین حدس زده می‏‌شود، رمزارزهای عمومی و خصوصی باهدف گذراندن  دوره آزمایشی در بازار ترویج داده شد تا اطمینان لازم برای به‌کارگیری آن در فضای واقعی مدیریت مالی و نقدینگی حاصل گردد. تاکنون حدود 5000 رمزارز در بازار معرفی و برای جلب اعتبار مردم در حال فعالیت هستند. ولی هنوز هیچ کشوری به‌طور رسمی حاضر نشده است سامانه بانکی و مالی خود را زیر بار این سامانه ببرد، شاید یکی دیگر از دلایل محدود شدن آزادی عمل در مواقع ضروری و استثناها باشد.

رمزارز و یا رمزپول‏‌های امروزی

 

معدن‌کاوی در ایران:

پنج رمزارز معروف در بازارهای جهانی:

بیتکوین (104000 دلار)  اتریم (2596 دلار)  ریپل (3 دلار)  سولانا (180دلار)  تتر(یک‌دلار)  بر اساس آخرین رصد در تاریخ 24/2/1404

گران‌ترین: ژنشین فلوکی اینو (2113489 دلار) و ارزان‌ترین: ریو دیفای (1 سنت) در تاریخ 24/2/1404

 

همان‏طور که گفته شد فناوری رمزارز، برای جایگزین شدن با پول الکترونیکی اختراع‌شده است؛   مبادلات الکترونیک چرخه اعداد و حساب را جایگزین چرخه اسکناس به شکل فیزیکی کرد،  تنها فناوری زنجیره پیوندها می‏تواند مانع جعل اعداد شود، چون جعل اعداد در حساب‏ها بسیار آسان‌تر از جعل اسکناس است.

اختراع رمزارز با مصرف انرژی کم ، فرآیند پیچیده فناوری زنجیره پرونده‏ها نیازمند پردازش‏های سنگین رایانه‌‏ای و درنتیجه مصرف برق زیاد است، بنابراین روش‌‏های دیگری مانند استفاده از ظرفیت حافظه به‌جای قدرت پردازشی یا هردو باهم، معرفی شد که معضل مصرف برق می‏تواند به حداقل برسد.

اساس رواج هر نوع پول غیر مسکوک بر مبنای اقبال اجباری و یا اختیاری مردم جامعه است. این اقبال به‌قصد سرمایه‏‌گذاری و کسب سود در آینده شروع می‏شود، مخصوصاً درزمانی که قیمت آن روند صعودی پیدا می‏‌کند، ولی بعد از شروع روند نزولی، خریداران مایل نیستند خرید‏های خود را پایین‏تر ازآنچه خریده‏اند بفروشند و به امید بالا رفتن قیمت در آینده صبوری می‏‌نمایند، به این پدیده چسبندگی قیمت گفته می‏‌شود. چسبندگی قیمت موجب ارزشمند شدن رمزارز و یا هر کالای دیگر شود.

افزایش و سرکوب قیمت[7] به صورت مصنوعی یکی از ابزارهای تعیین و تثبیت قیمت  است که توسط سرمایه داران بزرگ معمولاً مورد استفاده قرار می‏گیرد.

ضرورت ایجاد رمزپول ملی:

همان‏طور که گفته شد، روند دیجیتالی شدن در فعالیت‏‌های پولی و بانکی، کشورها را به‌سوی استفاده از پول الکترونیکی به شکل رمزپول به دلیل مزایای ذیل سوق خواهد داد.

لذا ضرورت دارد به‌منظور نیل به مزایای ذکرشده و تأثیر آن در اصلاح و پیشرفت سامانه‏‌های بانکی و مالی، گام‏‌های اولیه در اجرایی کردن این تحول سریع‏‌تر برداشته شود.

ویژگی‌های پیشنهادی رمزارز ملی

طراحی سامانه رمز پول با حذف معایب رمزارزهای موجود می‏تواند جذابیت استفاده از رمزارز ملی را افزایش داده و زمینه استقبال کاربران داخلی و خارجی را فراهم سازد، بعضی از ویژگی‏‌ها به قرار ذیل است:

چالش‏های فنی رمزارزهای موجود:

تهدیدات استفاده از رمزارز بیگانه:

 

چند پیشنهاد

الف) مجاز کردن معدن‌کاوی رمز ارزهای خارجی به‌عنوان ایجاد اشتغال و کسب درآمد.

ب) ایجاد مشوق‌‏هایی برای معدن‌کاوی و استفاده از رمزارز ملی به‌مثابه پول رایج ملی جایگزین ریال فعلی بانام ریال و یا هر نام دیگر

هـ) جرم‌‏انگاری انگاری استفاده و ترویج ارزهای خارجی اعم از رمزارز و ارزهای سنتی، خارج از شبکه‏‌های صرافی‏‌های مجاز

[1]  پروژه دیوار چین با طول حدود 21 هزار کیلومتر که اکنون حدود 7 هزار کیلومتر آن برجای‌مانده است و ارتفاع متوسط 7 تا 8 متر ( در بعضی نقاط به ارتفاع 14 متر نیز می‌‏رسد) و عرض متوسط 6 تا 7 متر هنوز هم بزرگ‌ترین پروژه و سازه مهندسی جهان به شمار می‌‏رود که طی 2000 سال ساخت‌وساز آن ادامه داشته است. ساخت این دیوار  220 سال قبل از میلاد شروع‌شده و به‌مرور تکمیل‌شده است.

[2] Bertton Woods

[3] Block Chain

[4] Distributed Ledger Technology

[5] Node

[6]  هزار مگا وات

[7] Pumping & dumping