الف) وضعیت راهبردی جمهوری اسلامی ایران
وضعیت کلان جمهوری اسلامی ایران در تحولات چند ساله اخیر که متاثر از عوامل مختلف داخلی و خارجی می باشد را باید در محورهای خاصی مورد ارزیابی قرار داد ؛
یکی از مولفه های قدرت در هر نظام سیاسی موضوع توزیع و گستره قدرت سیاسی از یک سو و تمرکز و انباشت آن از سوی دیگر است . جمهوری اسلامی به یمن قانون اساسی مترقی آن ، پایداری آحاد مردم و حمایت جدی آنها از نظام و نظارت و اشرافیت ولایت مطلقه فقیه طی سی و چند سال اخیر توانسته است در انباشت قدرت سیاسی به نسبت موفق عمل نماید .
موضوع انباشت قدرت و نحوه توزیع آن در جمهوری اسلامی از آن جهت دارای اهمیت است که توانسته است در مقابل حمله و ضربات دشمنان نظام که در قالب اقدامات خصمانه به صورت جنگ سخت و جنگ نرم بروز و ظهور پیدا کرده است بخوبی ایستادگی نماید .و به رغم نا امنی های متنوع سیاسی و نظامی در منطقه شاهد امنیت و ثبات قابل توجهی در داخل مرزهای ایران باشیم .
و این ثبات و امنیت با وجود فشارها و مشکلات سیاسی و اقتصادی روی داده است . به طور مثال جمهوری اسلامی با توجه به اینکه مورد تهاجم ظالمانه تحریم های اقتصادی بوده است توانسته با اتکاء به ظرفیت های داخلی و اتخاذ رویکرد اقتصاد مقاومتی، از حصار تحریم ها گذر کند.
ثبات در داخل مرزها نه تنها درابعاد اقتصادی کارآیی خود را نشان داده بلکه به لحاظ سیاسی نیز با توجه وجود نظرات و دیدگاه های مختلف و بعضا چالش برانگیز در ابعاد داخلی و به رغم طراحی های صورت گرفته برای ایجاد شکاف های اجتماعی، ملت ایران هم چنان انسجام ملی خود را حفظ کرده و در عرصه های مختلفی از جمله انتخابات ریاست جمهوری ، مجلس شورای اسلامی و شوراهای شهر و خبرگان رهبری و راهپیمایی های 22 بهمن و روز جهانی قدس نقش آفرینی سیاسی و اقتدار خود را به نمایش بگذارد.
نمایش قدرت سیاسی فقط به موضوعاتی همچون انتخابات یا راهپیمائی ها محدود نگردید بلکه در چار چوب مبارزه با استکبار، ملت ایران توانسته موضوع حفظ دستاوردهای ملّی (به ویژه هسته ای) و پیشبرد اهداف سیاست خارجی (حمایت از محور مقاومت منطقه ای) را به یک خواست ملّی تبدیل کند. و با اتکاء به توان داخلی وحمایت های ملی، اهداف سیاست خارجی و حقوق هسته ای خود را تعقیب کند. و همچنین برخلاف میل آمریکا و هم پیمانان منطقه ای آن اهداف خود در سوریه، عراق، لبنان و فلسطین را تعقیب و در معادلات منطقه ای بازیگری فعال و اثرگذار باشد .
جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر توانمندی های فرهنگی و سیاسی خود توانسته است از طریق توسعه گفتمانی، حوزه نفوذ سیاسی، فرهنگی و معنوی خود در کشورهای منطقه را افزایش بدهد. افزایش این حوزه روز به روز به کارایی دستگاه دیپلماسی افزوده و بر قدرت چانه زنی سیاسی ایران در مجامع بین المللی منجر گردیده است.
ب) اهداف راهبردی جمهوری اسلامی
تهدیدات خارجی، رابطه مستقیم با اهداف راهبردی کشور دارد اهداف راهبردی که برآمده از آرمان های انقلاب اسلامی و مبارزات صد ساله اخیر در ایران نشات گرفته است ، این آرمان ها به طور کلی در دو محور اساسی و کلان در حوزه اعتقادی ، سیاسی (ملی و منطقه ایی و بین المللی) تقسیم بندی می شوند در حوزه اعتقادی آرمان هایی همچون بسط عدالت، تقویت باورهای دینی و شکوفایی کرامت انسانی؛ که با رویکرد افزایش همبستگی و هم افزایی دینی در بین ملت های مسلمان و ایجاد هم پیمانی های راهبردی با تمرکز بر حمایت از مبارزات تمامی مردم مظلوم دنیا از جمله ملت فلسطین همراه شده است .
آرمان های متعالی انقلاب اسلامی متکی بر شعار اتحاد تفکیک ناپذیر دین و سیاست (دیانت ما عین سیاست ماست و سیاست ما عین دیانت ماست ) تلاش کرده است در حوزه ملی با افزایش همبستگی ملی و مصون سازی فضای داخلی کشور در برابر تهدیدات و چالش های خارجی؛ و دفاع از دستاوردهای مادی و معنوی انقلاب اسلامی از جمله، استقلال و تمامیت ارضی کشور، پیشرفت های علمی، فنی، نظامی وهسته ای؛ بر پویایی این آرمان ها قدم بردارد .
در بُعد منطقه ای نیز جمهوری اسلامی ایران اهداف آرمانی خود را مبتنی بر دستیابی به قدرت فراگیر، همه جانبه، بازدارنده و هم افزا در موازنه قدرت منطقه ای و جهانی؛ و همچنین حفظ و تقویت مقاومت منطقه ای و تعمیق روحیه مبارزه با جبهه استکبار و جریان صهیونیستی؛ و افزایش ظرفیت منطقه ای کشور و تقویت جبهه مقاومت منطقه ای در تقابل راهبردی با کشورها و جریان های مرتجع و تکفیری تروریستی؛ قرار داده است.
در حوزه بین المللی نیز جمهوری اسلامی ایران ضمن الهام بخشی و الگوسازی برای سایر ملت های مسلمان در استقلال، پیشرفت در عرصه های مختلف، ایستادگی برابر فزون خواهی نظام سلطه و مقابله با ترفندهای جبهه استکبار (قدرت گفتمان سازی انقلاب اسلامی)؛ با حفظ فاصله و برجسته سازی مرزهای فکری و رفتاری جمهوری اسلامی با جبهه استکبار به خصوص آمریکا در تحولات بینالمللی و منطقه ای، ضمن آمادگی برای مذاکره و گفتگو برای گذر از چالش ها؛ رویکردی هوشمندانه و عزتمدارانه مبتنی بر مصلحت های پیش روی نظام اتخاذ نموده است .
گام های برداشته شده برای رسیدن به این اهداف موجب گردیده است فشارهای اعمال شده از سوی رقیبان و قدرتهای جهانی، علیه انقلاب، شیعه و جمهوری اسلامی ایران، روز بروز افزایش یابد . این افزایش فشار نیز چیزی جز انتخاب صحیح اهداف از سوی انقلاب اسلامی ایران نمی باشد زیرا عملکرد نظام سلطه در خصوص اقدامات خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران از بدو پیروزی انقلاب تا کنون نشان از اهمیت الگوی مدیریتی برآمده از انقلاب اسلامی و ظرفیت و تاثیر آن در توسعه کشور، نفوذ، قدرت منطقه ای و بالندگی محور مقاومت در منطقه دارد.
تحقق اهداف و راهبردها، نیازمند اتخاذ رویکردها و راهکارهای اجرایی و عملیاتی در عرصههای مختلف است، این عرصه ها در دو موضوع منطقه ایی و بین المللی و همچنین داخلی تقسیم پذیر هستند . در اینجا به مهمترین آنان اشاره می گردد.
1ـ در عرصه منطقهای و بینالمللی
حضور فعال در عرصه منطقه ایی و بین المللی نیازمند راهبردهایی است که باید توامان با حکمت ، مصلحت و عزت جمهوری اسلامی همراه باشد .
از این رو جمهوری اسلامی ایران با حفظ این شاخص ها و مد نظر داشتن شرایط تحولات منطقه ایی و بین المللی می بایست در جهت بهبود و توسعه روابط و مناسبات با کشورهای پیرامونی و همسایه و تقویت همکاری های دوسویه و چندسویه در زمینه مقابله با طایفه گرائی، خشونت و تروریسم (مقابله با تروریسم ظرفیت های بسیاری برای همکاری های امنیتی فراهم می سازد) برنامه ریزی های مستمر و مداوم داشته باشد. و به شکل مناسبی در جهت اثرگذاری بر محاسبات و سیاست های در حال شکل گیری حریفان در معادلات منطقه ای گام بردارد. یکی از اساسی ترین این برنامه می تواند اتخاذ رویکردهای لازم برای تقویت باور حریفان مبنی بر افزایش هزینه های آنان در صورت انجام اقدامات خصمانه علیه کشور باشد. و این مهم از طریق بهره برداری از ظرفیت مجامع بین المللی همچون جنبش غیرمتعهدها ، سازمان ملل و NGO یا سازمان های مردم نهاد مستقل بین المللی برای پیشبرد منافع ملّی و اهداف منطقه ای محقق می گردد.
در بعد منطقه ایی با بهره گیری از تحولات منطقه، معطوف به عملکرد هدفمند آمریکا و هم پیمانان منطقه ای آن باید به سوی آگاهی بخشی به افکار عمومی جهان اسلام و تقویت جبهه مقاومت رفت در همین رابطه ضمن طراحی الگو های کارآمد برای دور کردن خطر جریان های تکفیری از محیط پیرامونی کشور بایستی با اتخاذ رویکردهای مناسب در تثبیت پیروزی های به دست آمده در سوریه، تکمیل پاکسازیهای سرزمینی و کمک به حلّ مشکلات اقتصادی این کشور که معطوف به رفع چالش های امنیتی آن است، تلاش نمود و در ادامه از ظرفیت های سیاسی، امنیتی و راهبردی کشور برای حلّ چالش های امنیتی عراق، برای آزاد سازی مناطق تصرف شده از سوی گروه های تروریستی و مستهلک کردن توانمندی های داعش و گروه های تکفیری؛ در دو کشور مذکور استفاده کرد.
همچنین امروزه در بحرین با به روز رسانی رویکرد جمهوری اسلامی درباره چگونگی حمایت از انقلاب شیعیان این کشور ؛ موضوع حمایت از شیعیان مظلوم جزیره نشیان جنوب خلیج فارس با پرهیز از هرگونه سیاست های فرقه گرایانه صرفا باید در جهت مقابله با نفوذ عربستان و سیاست حمایت از حق حاکمیت اکثریت مردم بحرین بر سرنوشت کشورشان مد نظر قرار گیرد.
موضوعات تکفیری و افراطی گری های موجود که هم اکنون از سوی داعش بر منطقه تحمیل شده است نبایستی موجب گردد جمهوری اسلامی ایران از توجه به مسأله فلسطین و اولویت تقابل با رژیم صهیونیستی و طراحی برای بهره برداری همهجانبه سیاسی، حقوقی، انسانی و رسانه ای از جنایات این رژیم در انتفاضه غزه وکرانه باختری و برنامه ریزی برای تسلیح هوشمند غزه در چارچوب رویکرد مقام معظم رهبری غافل بماند. درهمین راستا می بایست طراحی لازم و بایسته برای نوسازی مناسبات، تقویت و هم افزائی جبهه مقاومت در دستور کار دستگاه دیپلماسی و تصمیم گیران کشور در سیاست خارجی قرار گیرد .
2ـ در عرصه داخلی
تحقق اهداف جمهوری اسلامی ایران در عرصه داخلی باید از طریق راهبردهایی نشات بگیرد که ضمن ایجاد تعامل و ارتباط بدون وابستگی با جهان مبتنی و متکی به توانایی ها و فعال نمودن ظرفیت های داخل کشور باشد.
با توجه به استمرار قریب به چهار دهه تحریم های ظالمانه نظام سلطه علیه جمهوری اسلامی ایران نگاه به درون و استفاده از امکانات و توانایی های داخلی امری اجتناب ناپذیر است زیرا در غیر این صورت پذیرفتن وابستگی به نظام سلطه جایگزین آن خواهد شد .
بنابراین آنچه می تواند به عنوان یکی از مهمترین راهبردهای اساسی تعیین گردد طریقه استفاده از ظرفیت ها و توانایی های داخل کشور می باشد از این رو تقویت خودکفایی های داخلی برای گذر از چالش تحریم ها هم راستا با سیاست های اقتصاد مقاومتی در کنار مصونسازی کشور در چارچوب تحقق سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی که همراه با اتخاذ تدابیر لازم و بایسته برای برداشتن تحریم های اقتصادی و فشارهای برآمده از آن صورت می گیرد سه راهبرد حیاتی برای مقابله با تحریم ها و پویایی سیاست و اقتصاد کشور است.
همچنین به منظور بالا بردن قدرت چانه زنی سیاسی در تعاملات بین المللی ضمن بهره گیری از ظرفیت دیپلماسی و برقراری ارتباط و تعامل فعال با کشورهای مؤثر جهان برای کاهش فشارهای احتمالی در چارچوب راهبرد نرمش قهرمانانه؛ بر استقلال کشور ، بر عدم اجازه به تمامی کشورها بیگانه جهت اقدامات مداخله جویانه سیاسی و غیر سیاسی در داخل مرزهای ایران تاکید نمود.